درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس هشتم
درس 7: ارتباط و رسانه
امروزه ما در دنیایی زندگی میکنیم که میتوانیم با دیگران در هر جای دنیا که باشند به راحتی ارتباط برقرار کنیم، به کمک ابزارهای ارتباطی مانند کتاب، مطبوعات، رادیو، تلویزیون، تلفن و اینترنت و... اخبار را همزمان یا اندکزمانی پس از وقوع بشنویم یا ببینیم و هر لحظه انبوهی از اطلاعات در مورد مسائل مختلف را بهدست آوریم یا به دیگران منتقل کنیم. امروزه با پیشرفت در فناوری ارتباطات، تأثیر مرزهای زمانی و مکانی کاهش یافته است و گروهی از صاحبنظران را بر آن داشته به دورهای که در آن زندگی میکنیم، عصر ارتباطات و اطلاعات، لقب بدهند.
نیاز به ارتباط
ارتباط برقرار کردن یکی از نیازهای مهم بشر است. بدون ارتباط ما نمیتوانیم زندگی کنیم. دنیایی را تصوّر کنید که در آن همه چیز داشته باشیم اما با کسی ارتباط نداشته باشیم. به راستی در چنین دنیایی ادامهٔ زندگی ممکن نیست. ارتباط، انسان را قادر میکند تا خواستهها و نیازهای خود را به دیگران منتقل کند. محبت کردن، تبادل افکار و اعتقادات، تبادل اطلاعات، در میان گذاشتن احساسات (اندوه و خوشحالی و…)، حل کردن مسائل، درک کردن دیگران، همه و همه از طریق ارتباط بین انسانها میسّر میشود.
ما در شبکهای از ارتباطات به سر میبریم. این شبکه از خانواده و دوستان و محله و مدرسه شروع میشود و سپس به کمک وسایل ارتباط جمعی میتوانیم حتی در سطح ملی و فراملی ارتباط برقرار کنیم.
عناصر ارتباط
ارتباط یعنی جریان ارسال و دریافت پیام. بنابراین هر ارتباطی سه عنصر اصلی دارد:
1- فرستنده (ارسال کننده پیام)
2- گیرنده (دریافت کننده پیام)
3- پیام
4- بازخورد
برای مثال وقتی به دوستی سلام میکنیم یا به او لبخند میزنیم، ما فرستندهٔ یک پیام و دوستمان گیرندهٔ آن است. پیام هم سلام یا لبخند ماست.
اگر گیرنده نیز به فرستنده پیامی بفرستد و او را متوجه کند که معنی پیام را دریافت کرده به این عمل «بازخورد» میگویند.
هر یک از ما در طی روز، پیامهای زیادی را ارسال و دریافت میکنیم. این پیامها به روشهای مختلف و با ابزار متفاوت فرستاده میشوند، ممکن است با کلام باشد یا با رفتار و حرکات، از طریق نوشته باشد یا تلفن و… .
رسانه
هر وسیلهای که پیامی را از فرستنده به گیرنده منتقل کند، رسانه نام دارد. در یک ارتباط کلامی، زبان یک رسانه است. بنابراین رسانه از ابزاری مانند زبان تا ابزارهای چاپی (علائم، کتابها، روزنامهها و مجلّات و…) و ابزارهای الکترونیکی (تلفن، رادیو، تلویزیون، اینترنت و…) را در بر میگیرد.
فعّالیت (صفحهٔ 37 کتاب درسی)
جهت انجام این فعالیت باید انواع رسانهها را بدانیم؛
1- رسانه کلامی مانند: زبان؛ اعلام نحوه دادن نمرات مستمری توسط معلم در کلاس
2- رسانه چاپی یا نوشتاری مانند: علائم، کتابها، روزنامهها و مجلّات: خواندن خبری از مجله رشد
3- رسانههای الکترونیکی مانند: تلفن، رادیو، تلویزیون، اینترنت مانند: دریافت پیامک از طریق تلفن شنیدن خبری از رادیو - دریافت مطالبی از طریق ایمیل
مطالعه برای انجام فعالیت: سیر تحوّل رسانهها (وسایل ارتباطی)
بشر در طول حیاتش و از اولین روزهایی که زندگی اجتماعی خود را آغاز کرد از اصوات و سپس کلمات برای برقراری ارتباط با همنوعانش استفاده کرد و سرانجام با ابداع الفبا و خط توانست، بهتر افکار خود را به دیگران انتقال دهد.
- در گذشته، انسانها برای برقراری ارتباط با سایر آدمیان در فواصل دور، از وسایلی چون کبوتران پیغامبر، دوندگان تیزپا، اسب سواران تندرو، اعلام خبر با آتش و دود، و نظایر آن استفاده میکردند. با این حال اکثر مردم از آنچه در مکانهای دورتر رخ میداد و از اوضاع و احوال مردم سایر نقاط بیاطلاع بودند.
یکی از ابتکارات مهم ایرانیان باستان، بهوجود آوردن چاپارخانهها بود که در مسیر راههای ارتباطی ساخته میشد. در این چاپارخانهها همیشه اسبهای تازهنفس نگهداری میشدند که نامهها و پیامها را از جایی به جای دیگر در فاصلههای دور انتقال میدادند.
- شاید بتوان گفت اولین تحول مهم در ارتباطات، اختراع ماشینچاپ در قرن پانزدهم میلادی بود. هر چند چاپ در گذشته به خصوص در چین و ایران اسلامی نیز وجود داشت اما شکل و روش جدید آن توسط گوتنبرگ آلمانی ابداع شد و او توانست روشی به وجود بیاورد که مطالب با سرعت و دقت بیشتر به چاپ برسد. با پیشرفت صنعت چاپ، تحول بزرگی در تولید کتاب و انتشار علوم و فنون در همه جا پدید آمد.
- تحول بعدی استفاده از الکتریسیته بود. در سال 1840 میلادی «مورس» دستگاه تلگراف را اختراع کرد و توانست با استفاده از الکتریسیته و ارسال کدهای نقطه و خط، پایههای ارتباط الکتریکی از راه دور را بنا کند. اما اتفاق مهمتر مربوط به سال 1876 میلادی بود. زمانی که «گراهامبل» تلفن را اختراع کرد و این امکان را برای بشر بهوجود آورد که بتواند با فاصلهٔ بسیار دور ارتباط کلامی برقرار کند و صدای انسان در کیلومترها دورتر شنیده شود.
البته در آن زمان و برای مدتی طولانی، تلفنها با استفاده از سیم به هم وصل میشدند.
- تحول بعدی به وجود آمدن ارتباطات بیسیم بود. در سال 1895 «مارکُنی» ایتالیایی، رادیو را اختراع کرد و ارسال علائم (سیگنالها) با استفاده از امواج رادیویی (بدون سیم) در فضا، صورت گرفت. اولین ایستگاههای رادیویی آغاز بهکار کردند. پس از آن با اختراع سینما و تلویزیون و به راه افتادن شبکهها و ایستگاههای تلویزیونی دورهٔ جدیدی در زندگی اجتماعی پدید آمد. در سال 1957 روسها نخستین قمر مصنوعی یا ماهوارهای به نام «اسپوتنیک1» را به مدار زمین فرستادند و زمینه برای استفاده از ارتباطات بیسیم در سطح جهان فراهم شد.
- با این وجود، مهمترین و عظیمترین تحوّل در ارتباطات در چهار دههٔ اخیر به وقوع پیوست؛
* با ورود رایانه به زندگی بشر، انقلابی در ذخیره ٴاطلاعات بهوجود آمده است. رایانهها میتوانند حجم زیادی از اطلاعات را در خود ذخیره کنند. برای مثال، متون صدها کتاب یک کتابخانه بزرگ را میتوان در یک لوح فشرده (DVD) ذخیره کرد.
از سوی دیگر، فناوری اطلاعات با پیشرفت در وسایل ارتباطی یعنی وسایلی که اطلاعات را از جایی به جایی منتقل میکنند، همراه شده است. سال گذشته در کتاب کار و فناوری با (ICT) «آیسیتی» آشنا شدید و دانستید، «فناوری اطلاعات و ارتباطات، فرایندهای گردآوری، ذخیرهسازی، پردازش و مبادله و انتقال اطلاعات است». امروزه در یک لحظه میتوان حجم وسیعی از اطلاعات را از جایی به جایی دیگر جهان منتقل کرد.
* ماهوارهها حجم زیادی از اطلاعات و پیامها را بدون آنکه به سیم نیاز باشد از جایی به جای دیگر کرهٔ زمین منتقل میکنند. ماهوارهها امکان استفاده از تلفن همراه، شبکههای تلویزیونی و اینترنت را بهصورت فراملی، فراهم میکنند. شبکهٔ «اینترنت» از اتصال هزاران رایانه تشکیل شده که افراد در سراسر جهان میتوانند به راحتی با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، گفتوگو کنند، وارد کتابخانهها شوند، اطلاعات سیاسی، اقتصادی، هنری و... بهدست آورند و مطالب و اطلاعات خود را با صدها نفر در جهان در یک لحظه به اشتراک بگذارند.
فعّالیت (صفحهٔ 39 کتاب درسی)
2- الف) متن سیر تحول رسانهها را بخوانید و چهار تحول مهم در ارتباطات را به ترتیب و مختصر، بیان کنید.
اختراع ماشین چاپ در قرن پانزدهم میلادی توسط گوتنبرگ آلمانی - استفاده از الکتریسیته و اختراع تلگراف در سال 1840 میلادی توسط مورسو - اختراع تلفن توسط گراهام بل به سال 1876 میلادی - به وجود آمدن ارتباطات بیسیم و اختراع رادیو در سال 1895 توسط مارکنی ایتالیایی - اختراع سینما و تلویزیون و به راه افتادن شبکهها و ایستگاههای تلویزیونی و ماهوارهای
ب) دو وسیلهٔ مهم که به انقلاب در فناوری اطلاعات و ارتباطات کمک کردند، چه بود؟
* با ورود رایانه به زندگی بشر، انقلابی در ذخیرهی اطلاعات به وجود آمده است.
* ماهوارهها حجم زیادی از اطلاعات را بدون آنکه به سیم نیاز باشد از جایی به جای دیگر کرهٔ زمین منتقل میکنند وماهوارهها امکان استفاده از تلفن همراه، شبکههای تلویزیونی و اینترنت را فراهم میکنند.
3- مجسم کنید هیچ یک از رسانههای امروزی مانند رادیو، تلویزیون، اینترنت، تلفن و… نبودند. سپس هر یک حداقل پنج مشکل یا کمبودی را که در زندگی به وجود میآمد، روی یک کاغذ بنویسید و در کلاس بخوانید.
از اتفاقات جهان اطراف و حال و احوال همدیگر بیخبر میماندیم - تبادل اطلاعات و فناوری و اختراعات وکارهای اداری و آموزشی به کندی صورت میگرفت - هدر رفتن وقت زیاد برای انجام کارهای امروزی یا غیر حضوری بانکی وانجام تحقیق و پژوهش
4- آیا تاکنون از پست الکترونیک (ایمیل) استفاده کردهاید؟ اگر پاسخ شما، آری است، برای بقیهٔ همکلاسیهایتان چگونگی کار را توضیح دهید و آن را با پست معمولی مقایسه کنید.
به نظر دانشآموز است ولی برای مثال: در پست الکترونیکی مطلب یا فایلی را که ارسال میکنیم همان لحظه به مقصد میرسد و قابل دریافت میباشد اما پست معمولی از طریق مراکز پستی شهرمان ممکن است زمان زیادی طول بکشد تا به مقصد برسد و ...
وزارتخانهای «ارتباطات و فناوری اطلّاعات» خدمات پستی، مخابراتی، رادیویی، صدا و تصویر را به مردم ارائه میکند و مسئولیت توسعهٔ وسایل ارتباطی در کشور را به عهده دارد.
برخی از شرکتها، سازمانها و مراکز تابعهٔ وزارت ارتباطات و فناوری اطّلاعات، عبارتاند از:
فعّالیت (صفحهٔ 40 کتاب درسی)
5- در سال 1390 و به فرمان مقام معظم رهبری، شورایی به نام «شورای عالی فضای مجازی»، به منظور سیاستگذاری، تصمیمگیری و هماهنگی در فضای مجازی کشور تأسیس شد. میتوانید با مراجعه به سایت مرکز ملی فضای مجازی (majazi.ir) ببینید کدام یک از مسئولین کشور، در این شورا عضو هستند
چند مورد از خدمات شرکت پست را پرسوجو و فهرست کنید.
توزیع حقوق بازنشستگان، سامانه ثبتنام و واگذاری مسکن مهر، توزیع نتایج آزمایشگاهها، قبول اشتراک تمبرهای یادگاری، رهگیری مدارک خودرو، سامانه امور مالیاتی کشور، سامانه مالیات بر ارزش افزوده، سامانه ثبت نام خودرو صدرا، پورتال توزیع کنندگان ایرانسل، اپراتور مجازی رومینگ، سامانه پیگیری مدارک عبور، سامانه رهگیری مرسولات سند خودرو، بیمه ملت و سازمان ثبت احوال کشور و...
بیشتر بدانیم
موزه ارتباطات (پسُت و مخابرات) در خیابان امام خمینی تهران قرار دارد. در این موزه که یک موزه قدیمی است، برخی ابزارها و پیام رسانهای قدیمی، سیر تحول ارتباطات در کشور ایران و همچنین فعّالیتهای برخی کشورهای دیگر در زمینهٔ پست و مخابرات به نمایش گذاشته شده است.
